konur.
Polikistik böbrek hastalığı olanların çocuklarında da hastalığın ortaya

çıkma riski %50'dir. Bu nedenle aileler genetik danışmadan yararlanabilirler.

Şeker hastalığı (Diyabet) nedir?

Diyabet (şeker hastalığı) kan şekerini düzenleyici hormon olan insülinin

eksikliği veya dokulardaki etkisizliği sonucu gelişen ve bir çok organı

etkileyen bir hastalıktır.

Şeker hastalığı tanısı nasıl konur?

1. Açlık kan şekerinin en az iki defa l26 mg/dL ve üzerinde olması
2. Çok su içme, çok idrara gitme, çok yemek yeme gibi şikayetlerle

beraber kan şekerinin 200 mg/dL veya üzerinde olması
3. Şeker yükleme testinin ikinci saatinde kan şekerinin 200 mg/dL veya

üzerinde olması

Şeker hastalığı pek çok organı etkiler, ancak en sık etkilenen organ ve

sistemler şunlardır:

1. Göz
2. Böbrekler
3. Kalp-damarsistemi
4. Sinir sistemi

Şeker hastalığında göz:

Sırasıyla damarlarda genişlemeler ve küçük balonlaşmalar, damarların

geçirgenliğinde artma, damarsal tıkanmalar, yeni damar oluşumları, göz

içinde kanamalar meydana gelebilir. Zamanla görme kaybı gelişebilir.

Gözdeki bu değişikliklerin şiddeti kan şekeri değerleri yükseldikçe artar.

Şeker hastalığında kalp-damar sistemi:

Diyabette damar daralmasına (ateroskleroz) ve buna bağlı koroner damar

hastalığı, kalp krizi, bacak ya da kol damarlarında hastalık, gangren,

böbrek damarlarında daralma gibi olaylar artar. Ayrıca diyabetli

hastalarda sıklıkla bulunan hipertansiyon da bu olayları arttırmaktadır.

Şeker hastalığında sinirler:

Tıpkı böbrek yetmezliğinde olduğu gibi bir veya daha fazla sinirde

etkilenme görülebilir. Ayrıca benzer şekilde mide, bağırsak, mesane

gibi organların çalışmasını düzenleyen sinirler de etkilenebilir.
Hastalarda ellerde ve ayaklarda uyuşma, kramp, yanma tarzında ağrılar

olabilir. Sinirlerin etkilenmesi nedeniyle hissin ve ağrı duyusunun

azalması veya kaybolması yaralanmaların fark edilmesine enge! olur.

Bu nedenle şeker hastalarında ayaklarda kolayca yaralar gelişir.

Şeker hastalığında böbrekler nasıl etkilenir?

Diyabete bağlı böbrek yetmezliği pek çok ülkede böbrek yetmezliğinin

en önemli nedenidir. Yaşlı insanların sayısının artması, şeker

hastalarının yaşam süresinin artışı ile bu oran giderek artmaktadır.

Şeker hastalarında böbreklerin etkilenmesinin evreleri

Evre 1: Böbrek büyüklüğü ve süzme görevi artmıştır.
Evre 2: Böbreğin süzme görevi normaldir veya artmıştır.
Evre 3: İdrarda protein çıkmaya başlar. Bu dönem en önemli dönemdir.

Bu dönemde yapılan müdahalelerle ilerleme önlenebilir.
Evre 4: Artık idrarla protein kaybı belirgin hale gelmiştir

(günde 300 mg'ın üzerindedir), genellikle birlikte yüksek tansiyon bulunur.
Evre 5: Böbrek yetmezliğinin geliştiği dönemdir. Böbreğin süzme görevi

azalmıştır.

Şeker hastalığında böbrek yetmezliğinin ilerlemesini kolaylaştıran faktörler

nelerdir?
* Ailevi yatkınlık
* Hipertansiyon varlığı
* Proteinüri (idrarla protein kaybı)
* Kan şekeri yüksekliği
* Sigara içilmesi

Şeker hastalığında böbrek hastalığına karşı ne gibi önlemler alınabilir?

Kan şekerinin iyi kontrolü böbrek hastalığının hem gelişimini azaltır,

hem de ilerlemesini yavaşlatır.
Hipertansiyon hastalığın ilerlemesinde önemli bir role sahiptir. Şeker

hastalarında diyastolik kan basıncı (küçük tansiyon) değerinin

85 mmHg'nın altında tutulması, kalp ve damarların etkilenmesine bağlı

olayların önlenmesinde önemlidir.

Şeker hastalarında hipertansiyon ilacı seçimi önemli olup, bazı ilaçların

tansiyonun kontrolünü sağlaması yanı sıra böbrek üzerinde yararlı etkileri

olduğu gösterilmiştir.

Diyabetik hastalarda başka nedenlerle de böbrek yetmezliği gelişebileceği

unutulmamalıdır.

KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİNDE HANGİ SİSTEMLER ETKİLENİR?

Sinir sistemi

Psikiyatrik bozukluklar

Böbrek yetmezliği hastalarında hem hastalığın kendisi, hem de uygulanan

tedavi önemli bir stres nedeni olup, psikiyatrik sorunlar sık görülmektedir.

Haftalarda psikolojik stresin önemli nedenleri diyete uyumun güçlüğü

(düşük tuz, düşük protein içerikli ve özellikle diyaliz hastalarında su

kısıtlaması) ve tedaviye bağımlılık durumudur.

Depresyon en sık görülen psikolojik problemdir. Umutsuzluk, işe yaramama

duygusu, yeme ve uyku bozuklukları gibi bulguları olabilir. Bunların

dışında anksiyete (sıkıntı hissi), cinsel bozukluklar gibi psikiyatrik

bozukluklar da görülebilir.

Beyin anormallikleri ve sinir iletiminde bozukluklar Böbrek yetmeziikli

hastalarda en sık etkilenen sistemlerden birisi sinir sistemidir. Bu

bozukluklar henüz diyalize girmeyen hastalarda olduğu gibi diyalize

giren hastalarda da görülebilir.

Böbrek yetmezliğine bağlı bilinç bozukluğu: Akut veya kronik böbrek

yetmezlikli hastalarda merkezi sinir sistemine (beyin, omurilik, beyincik)

ait çeşitli bulgu ve şikayetlerin olduğu durumları tanımlamada kullanılır.

Genellikle çok ileri böbrek yetmezliğinde görülür. Uykuya eğilim,

olayların yer ve zamanlarını karıştırma, bilinç bulanıklığı, nöbetten

komaya kadar ilerleyen bulgular gelişebilir. Ayrıca konuşma bozukluğu,

kaslarda kasılmalar olabilir.

Diyalize bağlı bozukluklar: Böbrek hastalığının kendisine değil, ama

diyalize bağlı bazı rahatsızlıklar da olabilir.

1. Diyalize bağlı dengesizlik sendromu: Genellikle hemodiyalizle tedavi

edilen genç hastalarda görülür. Diyalize yeni başlanan hastalarda daha sıktır.

Baş ağrısı, bulantı, kusma, kas seğirmesi, görme bozukluğu, hipertansiyon,

ellerde titreme, nöbetler gibi bulgular meydana gelir.
2. Diyalize bağlı bunama
3. Zihinsel fonksiyonlarda bozulma

Sinir iletimi bozuklukları: Ya tek sinirin ya da birden fazla sinirin

etkilenmesi şeklinde ortaya çıkabilir. Sürtünme ve sivri cisimlerin

hissedilmesinin azalması, güç azalması, kaşıntı, ağrı, yanma hissi

gibi şikayetlere neden olabilir.
Diğer sinir sistemi bozuklukları: Yine sinir tutulumuna bağlı olarak

ayağa kalkıldığında tansiyon düşüklüğü gelişebilir.
Yani hasta ayağa kalktığında kan basıncı düşer ve baş dönmesi, göz

kararması gibi şikayetlere neden olabilir. Bunun dışında terleme

bozuklukları, sürekli düşük tansiyon, kalp atımında bozukluklar,

mide-bağırsak çalışmasında bozukluk gibi çeşitli yakınmalar olabilir.

Kalp ve damarlar:

Kalp zarı iltihabı (perikardit):

Kalbi ve yakınındaki damarları saran zarın (perikard) iltihabıdır.

Böbrek yetmezliğinin kendisine bağlı olarak gelişebildiği gibi

mikrobik nedenlerle, tüberküloz (verem) veya doğrudan bu zarları

etkileyen çeşitli hastalıklar nedeniyle gelişebilir. Göğüs ağrısı,

özellikle sırtüstü yatmakla artan nefes darlığı, kalpte atım

bozukluğu gibi şikayetlere neden olabilir.
Kalp yetmezliği ve koroner kalp hastalığı Böbrek yetmezliğine bağlı

kalp hastalığı daha çok kalp kasının çalışmasında bozukluk veya kalbe

gerekli kan akımmdaki eksiklik şeklinde görülür. Kalp hastalığına ait

şikayetler göğüs ağrısı, nefes darlığı, vücutta şişlik (ödem), kalp

atım bozukluğu gibi çeşitli şekillerde olabilir.

Kalp hastalığında tedavi yaklaşımları şunlardır:

* Kalp hastalığına neden olan faktörlerinin giderilmesi
* Tansiyonun kontrolü
* Serum yağ düzeylerinin düşürülmesi
* Sigaranın bırakılması
* Böbrek yetmezliğine bağlı nedenlerin kontrolü
* Kansızlık tedavisi
* Paratiroid bezinin fazla çalışmasının önlenmesi ve tedavisi
* Yeterli diyaliz
* Beslenme bozukluğunun önlenmesi
* Böbrek yetmezliği için uygun tedavinin seçilmesi

Tansiyon yüksekliği (hipertansiyon)

Kronik böbrek yetmezlikli hastaların yaklaşık %80'inde hipertansiyon bulunur.
Tedavide vücutta sıvı fazlalığının önlenmesi önemli olup ayrıca çeşitli

hipertansiyon ilaçları kullanılabilir.
Hipertansiyon nedenleri şunlardır:

* Vücutta su fazlalığı
* Damarsal değişiklikler
* Çeşitli atık maddelerin birikimi
* Kan basıncı düzenlenmesinde rol olan bazı sistemlerin çalışmasının

artması veya azalması
* Eritropoietin tedavisi

Akciğerler

Kronik böbrek yetmezliğinde akciğerler de çeşitli şekillerde etkilenebilir.

Akciğer iltihabı ve akciğerleri saran zarlar arasında sıvı toplanması

görülebilir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, ateş, öksürük, balgam

akciğerlerde sorun olduğunu düşündüren bulgulardır.

Kan sistemi

Anemi (kansızlık)

Anemi, böbrek yetmezliğinde oldukça sık görülen bir sorundur.

Anemi, yorgunluk, egzersiz kapasitesinde azalma, zihinsel

fonksiyonlarda azalma ve üşüme gibi şikayetlere yol açabilir.
Böbrek yetmezliğinde görülen kansızlığın nedenleri

* Eritropoietin eksikliği (kırmızı kan hücrelerinin üretimini

uyaran eritropoietin adlı madde %90 oranında böbreklerde yapılır;

bu nedenle böbrek yetmezliğinde vücutta yeterince üretilemez)
* Kırmızı kan hücrelerinin yaşam süresinin kısalması
* Vücutta biriken çeşitli artık maddeler nedeniyle kemik iliğinin

kırmızı kan hücresi (eritrosit) üretiminde azalma

Kanama ve pıhtılaşma bozuklukları:

Kolay kanama kendini daha çok vücudun çeşitli bölgelerinde değişik

derecelerde morarma veya döküntülerle gösterir. Ancak burun kanaması,

mide kanaması, karın içine kanama gibi daha ciddi boyutlarda da olabilir

. Böbrek yetmezliği hastalarında kanamaya eğilimin nedenleri kanın

pıhtılaşmasını sağlayan hücrelerin (trombosit) görevlerinin bozulması,

damar yapısındaki değişiklikler ve kansızlığa bağlı değişikliklerdir.

İskelet sistemi

Böbreğin en önemli görevlerinden birisi de kemiklerin yapısının korunmasıdır.

Böbrekler bunu kalsiyum, fosfor ve D vitamini arasındaki dengeyi sağlayarak

yapar. Böbrek yetmezliğinde düzeyleri değişen bu vitamin ve mineraller

nedeniyle kemik hastalığı gelişir. Böbrek yetmezliğinde kemik hastalığının

en önemli nedenleri serum kalsiyum düzeyinin azalması, serum fosfor

düzeyinin artması ve D vitamini üretimindeki azalmadır.
Böbrek yetmezliği olan kişilerde değişik derecelerde kemik hastalığı

görülür. Kronik böbrek hastalığına bağlı kemik hastalığında kemiklerde

ağrı, kırıklar ve şekil bozuklukları dışında, kas güçsüzlüğü, kaşıntı,

nadiren deride yaralar, çeşitli organ ve dokularda küçük kalsiyum

birintileri (kemikleşme) görülebilir.

Sindirim sistemi

Böbrek yetmezliğinde sindirim sisteminin pek çok organı etkilenebilir.

Ağız ve yemek borusu

Ağız ve yemek borusu ile ilgili olarak nefesin kokması, ağızda kötü tat

gibi şikayetler olabilir.

Mide ve bağırsaklar

Böbrek hastalarında mide ve bağırsak boyunca yayılabilen, derin olmayan

ülserler (yüzeysel yaralar) ve küçük kanamalar görülebilir. Mide ve

oniki parmak bağırsağında iltihap gözükebilir. Midede ülser görülme

sıklığı da normal topluma göre daha fazladır.

Mide ve bağırsak kaslarının çalışmasındaki bozukluklar sonucunda midenin

boşalmasında gecikme, iştahsızlık, bulantı, kusma gibi şikayetler ortaya

çıkabilir.

Karaciğer

Karaciğerde viruslara bağlı iltihap, ilaçlara bağlı karaciğer zedelenmesi,

karaciğere giden oksijen miktarında azalmaya bağlı hasar gibi bozukluklar

bulunur.